วิธีตรวจสอบหน้ากากกันฝุ่น เพื่อให้มั่นใจว่าไม่รั่ว

วิธีการตรวจสอบการกรองของหน้ากากกันฝุ่น เพื่อให้มั่นใจว่าไม่รั่ว

การสวม หน้ากากกันฝุ่น ไม่ได้หมายความว่าเราจะได้รับการป้องกันเต็มประสิทธิภาพทันที เพราะต่อให้วัสดุกรองมีคุณภาพดี หากขอบหน้ากากแนบกับใบหน้าไม่สนิท ฝุ่นก็สามารถไหลผ่านช่องว่างบริเวณจมูก แก้ม หรือใต้คางได้โดยไม่ผ่านแผ่นกรองเลย

ดังนั้น ก่อนเริ่มทำงานที่มีฝุ่น ไม่ว่าจะเป็นงานขัด งานเจียร งานก่อสร้าง งานไม้ หรือพื้นที่ที่มีอนุภาคฟุ้งกระจาย สิ่งสำคัญคือการตรวจสอบว่า หน้ากากกันฝุ่นสวมได้พอดีและไม่มีจุดรั่ว ซึ่งสามารถเริ่มต้นได้ด้วยวิธีที่เรียกว่า User Seal Check

ทำไมหน้ากากกันฝุ่นที่กรองดี ยังอาจป้องกันฝุ่นได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ?

หลายคนให้ความสำคัญเฉพาะค่าการกรองของหน้ากาก เช่น N95 หรือระดับการกรองประเภทอื่น แต่ในสถานการณ์จริงมีอีกเรื่องที่สำคัญไม่แพ้กัน คือ Fit หรือความพอดีกับใบหน้า

ลองนึกภาพง่าย ๆ ว่าแผ่นกรองสามารถดักฝุ่นได้ดีมาก แต่มีช่องว่างเล็ก ๆ อยู่ข้างจมูก อากาศจะเลือกเดินทางผ่านช่องที่มีแรงต้านต่ำกว่า ผลคือฝุ่นบางส่วนสามารถเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจโดยไม่ผ่านวัสดุกรอง

หน้ากากกรองอนุภาคแบบแนบสนิท เช่น N95 จำเป็นต้องเกิด Seal หรือแนวปิดผนึกที่ดีกับใบหน้าเพื่อให้สามารถป้องกันได้ตามที่ออกแบบไว้

ดังนั้นคำถามที่ควรถามไม่ใช่แค่

“หน้ากากกรองได้กี่เปอร์เซ็นต์?”

แต่ต้องถามเพิ่มว่า

“เมื่อเราใส่จริง หน้ากากแนบกับใบหน้าดีพอหรือยัง?”

User Seal Check คืออะไร?

User Seal Check คือการตรวจสอบอย่างรวดเร็วหลังสวมหน้ากาก เพื่อดูว่าหน้ากากอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสมและแนบกับใบหน้าหรือไม่

OSHA กำหนดแนวคิดของ User Seal Check ว่าเป็นการตรวจโดยผู้สวม เพื่อพิจารณาว่าหน้ากากวางตัวกับใบหน้าอย่างเหมาะสมหรือไม่ และสำหรับหน้ากากชนิด Tight-fitting ควรตรวจทุกครั้งที่สวม

โดยทั่วไปสามารถพบวิธีตรวจ 2 ลักษณะ ได้แก่

• Positive Pressure Seal Check

• Negative Pressure Seal Check

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่หน้ากากทุกแบบจะตรวจด้วยวิธีเดียวกัน ดังนั้นควรใช้วิธีที่ผู้ผลิตหน้ากากรุ่นนั้นระบุเป็นหลัก

ตารางเปรียบเทียบ User Seal Check กับ Fit Test

OSHA ระบุชัดว่า User Seal Check ไม่สามารถนำมาใช้แทนการทำ Qualitative หรือ Quantitative Fit Test ได้

วิธีตรวจสอบหน้ากากกันฝุ่นก่อนเริ่มงาน

1. ตรวจสภาพหน้ากากก่อนใส่

ก่อนคิดเรื่องการรั่ว ควรเริ่มจากดูสภาพหน้ากากก่อนเสมอ

ตรวจดูว่า

• ตัวหน้ากากฉีกขาดหรือไม่

• สายรัดยืดหรือเสื่อมหรือไม่

• Nose Clip หรือส่วนปรับสันจมูกยังใช้งานได้ดีหรือไม่

• วาล์วอยู่ในสภาพสมบูรณ์หรือไม่

• แผ่นกรองเสียรูปหรือไม่

• มีสิ่งสกปรกหรือความเสียหายผิดปกติหรือไม่

สำหรับหน้ากากชนิดเปลี่ยนไส้กรอง ให้ตรวจเพิ่มเติมว่าไส้กรองติดตั้งเข้ากับตัวหน้ากากเรียบร้อยทั้งสองด้านและไม่มีส่วนประกอบหลวม

หากพบความเสียหาย ไม่ควรพยายามแก้ด้วยการติดเทปหรือดัดแปลงหน้ากากเอง

2. สวมหน้ากากให้ถูกตำแหน่ง

วางหน้ากากครอบ จมูก ปาก และคาง ให้ครบก่อนจัดสายรัดตามตำแหน่งที่ผู้ผลิตกำหนด

หน้ากากควรอยู่ตรงกลางใบหน้า ไม่เอียงไปข้างใดข้างหนึ่ง

สำหรับหน้ากากที่มีแถบปรับบริเวณสันจมูก ให้ใช้มือทั้งสองข้างปรับให้รับกับรูปทรงจมูกอย่างสม่ำเสมอ

ไม่ควรใช้นิ้วเดียวกดแรง ๆ ตรงกลาง เพราะอาจทำให้เกิดรูปทรงเป็นมุมและเกิดช่องว่างบริเวณข้างจมูกได้

3. ตรวจบริเวณที่มักเกิดการรั่ว

จุดที่ควรให้ความสนใจเป็นพิเศษ ได้แก่

โดยเฉพาะขนหรือหนวดเคราที่อยู่ระหว่างผิวหน้าและแนวซีลสามารถรบกวนการแนบสนิทของหน้ากาก Tight-fitting ได้

4. ทำ User Seal Check

ขั้นตอนที่ถูกต้องควรอ้างอิงคู่มือของหน้ากากแต่ละรุ่นเป็นอันดับแรก เพราะการออกแบบหน้ากากแตกต่างกัน

ในภาพรวมสามารถพบการตรวจสองประเภท

Negative Pressure Check

หลักการคือทำให้เกิดแรงดันลบภายในหน้ากากชั่วขณะ แล้วสังเกตว่ามีอากาศจากภายนอกรั่วเข้ามาหรือไม่

สำหรับหน้ากากชนิดเปลี่ยนไส้กรอง บางรุ่นสามารถปิดบริเวณช่องรับอากาศหรือไส้กรองตามวิธีที่ผู้ผลิตกำหนด จากนั้นสูดลมหายใจเข้าเบา ๆ

หากหน้ากากยุบเข้าหาใบหน้าเล็กน้อยและยังคงสภาพชั่วขณะโดยไม่รู้สึกว่ามีอากาศรั่วจากขอบ แสดงว่าการ Seal เบื้องต้นอยู่ในสภาพที่เหมาะสม

อย่าปิดช่องรับอากาศหรือไส้กรองด้วยวิธีที่ผู้ผลิตไม่ได้กำหนด เพราะหน้ากากแต่ละรุ่นมีโครงสร้างแตกต่างกัน

Positive Pressure Check

หลักการคือสร้างแรงดันภายในหน้ากากเล็กน้อย แล้วตรวจดูว่าอากาศออกตามบริเวณขอบหน้ากากหรือไม่

ในหน้ากากบางประเภท อาจใช้การปิดบริเวณวาล์วหายใจออกตามคำแนะนำของผู้ผลิตแล้วหายใจออกเบา ๆ

หากมีลมออกบริเวณสันจมูก แก้ม หรือใต้คาง แสดงว่าควรปรับหน้ากากใหม่

OSHA อธิบายแนวทาง Positive และ Negative Pressure Check ไว้สำหรับหน้ากากที่รองรับวิธีดังกล่าว แต่ยังคงกำหนดให้ปฏิบัติตามวิธีของผู้ผลิตสำหรับหน้ากากแต่ละชนิด

5. ขยับใบหน้าเพื่อดูว่าหน้ากากยังอยู่ตำแหน่งเดิมหรือไม่

หลังจากหน้ากากแนบสนิทแล้ว ลอง

• หันศีรษะซ้าย–ขวา

• ก้มและเงยเล็กน้อย

• พูดประโยคสั้น ๆ

• อ้าปากเล็กน้อย

จากนั้นตรวจว่าหน้ากากเลื่อนหรือมีช่องว่างเกิดขึ้นหรือไม่

หน้ากากที่ดูแน่นตอนอยู่นิ่งอาจเคลื่อนเมื่อผู้ใช้พูดหรือขยับศีรษะได้ โดยเฉพาะในงานที่ต้องเคลื่อนไหวตลอดเวลา

หากหน้ากากหลุดออกจากแนว Seal ง่าย ควรพิจารณาปรับสายหรือเลือกขนาดและรูปทรงอื่น

6. หากพบลมรั่ว ให้ถอดและใส่ใหม่

หากตรวจแล้วพบว่าอากาศผ่านบริเวณขอบหน้ากาก อย่าเพิ่งเริ่มทำงาน

ให้ลอง

1. จัดตำแหน่งหน้ากากใหม่

2. ปรับสายรัด

3. ปรับ Nose Clip

4. ตรวจว่าไม่มีเส้นผมเข้าไปอยู่ใต้ขอบ

5. ทำ User Seal Check ซ้ำ

หากยังรั่วหลังปรับหลายครั้ง อาจเป็นสัญญาณว่า หน้ากากรุ่นหรือขนาดนั้นไม่เหมาะกับรูปหน้าของผู้สวม

OSHA ระบุในขั้นตอน Fit Testing ว่า หากพบการรั่วจากการที่หน้ากากไม่พอดี อาจต้องทดลองขนาดอื่นของรุ่นเดียวกันหรือเปลี่ยนไปใช้หน้ากากรุ่นอื่น

หน้ากากกันฝุ่นแนบสนิทควรเป็นอย่างไร?

เมื่อใส่อย่างเหมาะสมควรมีลักษณะประมาณนี้

หน้ากากอยู่ตรงกลางใบหน้า
ไม่เอียงและไม่เลื่อนขึ้นลงง่าย

ขอบแนบกับผิวหน้า
โดยเฉพาะสันจมูก แก้ม และใต้คาง

สายรัดอยู่ตำแหน่งถูกต้อง
ไม่บิด ไม่หย่อน และไม่ดึงหน้ากากผิดรูป

เมื่อหายใจ ไม่รู้สึกถึงลมรั่วจากขอบอย่างชัดเจน

ขยับศีรษะแล้วหน้ากากยังคงตำแหน่ง

เพียงแค่รู้สึกว่า “หน้ากากแน่น” ไม่ได้หมายความว่า Seal ดีเสมอไป เพราะหน้ากากอาจกดบางจุดมากแต่ยังมีช่องว่างอยู่ในอีกตำแหน่งหนึ่ง

7 สาเหตุที่ทำให้หน้ากากกันฝุ่นรั่วบ่อย

1. เลือกขนาดไม่เหมาะกับใบหน้า

ใบหน้าของแต่ละคนมีรูปทรงแตกต่างกัน หน้ากากรุ่นเดียวกันจึงไม่ได้เหมาะกับทุกคน

หากใหญ่เกินไปอาจเกิดช่องบริเวณแก้มและคาง ส่วนหน้ากากที่เล็กเกินไปอาจเลื่อนหรือถูกดึงจนเสียรูป

2. ปรับสันจมูกไม่ดี

บริเวณสันจมูกเป็นหนึ่งในจุดที่เกิดช่องว่างได้ง่าย โดยเฉพาะหน้ากากที่มีแถบปรับรูปทรง

หลังปรับแล้วควรตรวจ Seal ซ้ำทุกครั้ง

3. สายรัดหลวม

สายที่เสื่อม ยืด หรืออยู่ผิดตำแหน่งอาจทำให้แรงกดรอบหน้ากากไม่สม่ำเสมอ

ไม่ควรผูก ดัดแปลง หรือต่อสายเองเพื่อให้รู้สึกแน่นขึ้น เพราะอาจทำให้รูปทรงและประสิทธิภาพของหน้ากากเปลี่ยนไป

4. มีหนวดหรือเคราบริเวณแนว Seal

สำหรับหน้ากาก Tight-fitting เส้นขนที่อยู่ระหว่างขอบซีลกับผิวหน้าสามารถทำให้เกิดช่องให้อากาศรั่วได้

5. ใส่หน้ากากผิดตำแหน่ง

การวางหน้ากากต่ำเกินไป สูงเกินไป หรือไม่ได้ครอบคางตามตำแหน่งที่ออกแบบไว้ ทำให้แนว Seal ไม่สมบูรณ์

6. หน้ากากเสียรูป

หน้ากากที่ถูกพับ บีบ เก็บไม่เหมาะสม หรือได้รับความเสียหายอาจไม่สามารถกลับเข้ารูปเดิมได้

แม้แผ่นกรองจะดูสะอาด แต่ถ้าโครงสร้างไม่สามารถแนบกับใบหน้าได้ก็ควรพิจารณาเปลี่ยน

7. ใช้หน้ากากผิดประเภทกับอันตราย

“กันฝุ่น” ไม่ได้หมายความว่า “กันได้ทุกอย่าง”

หน้ากากกรองอนุภาคถูกออกแบบเพื่อป้องกันอนุภาคตามประเภทและข้อจำกัดที่กำหนด ไม่ควรนำไปตีความว่าใช้ป้องกันก๊าซหรือไอระเหยจากสารเคมีได้โดยอัตโนมัติ

หน้ากากชนิด Reusable บางระบบสามารถใช้ไส้กรองหรือ Cartridge สำหรับอันตรายประเภทต่าง ๆ ได้ แต่ต้องเลือกให้ตรงกับอันตรายจริงของงาน

ตรวจ Seal กับตรวจ “ประสิทธิภาพการกรอง” เหมือนกันหรือไม่?

ไม่เหมือนกัน

นี่เป็นจุดที่มักเข้าใจผิดมากที่สุด

การทำ User Seal Check

ตอบคำถามว่า

“อากาศสามารถรั่วผ่านระหว่างขอบหน้ากากกับใบหน้าได้หรือไม่?”

การทดสอบประสิทธิภาพการกรอง

ตอบคำถามว่า

“วัสดุกรองสามารถดักจับอนุภาคตามเกณฑ์ที่กำหนดได้หรือไม่?”

ประสิทธิภาพของ Filter ไม่สามารถพิสูจน์ได้เพียงด้วยการเอามือปิดหน้ากากแล้วลองหายใจ

ดังนั้นหากต้องการความมั่นใจเรื่องประสิทธิภาพของวัสดุกรอง ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่มีมาตรฐานหรือการรับรองที่เหมาะสมกับงาน และใช้งานตามคำแนะนำของผู้ผลิต

ตารางเช็กหน้ากากกันฝุ่นก่อนเริ่มงาน

ใช้เวลาเช็กไม่มาก แต่ช่วยลดโอกาสเริ่มงานทั้งที่หน้ากากยังมีช่องรั่วอยู่

แล้วควรทำ Fit Test เมื่อไร?

สำหรับงานที่กำหนดให้ใช้หน้ากาก Tight-fitting เป็นอุปกรณ์ปกป้องระบบทางเดินหายใจ การจัดการอย่างเป็นระบบไม่ควรหยุดอยู่แค่ User Seal Check

ตัวอย่างเช่น แนวทาง OSHA กำหนด Fit Test สำหรับหน้ากาก Tight-fitting ก่อนการใช้งานในงานที่อยู่ภายใต้มาตรฐาน และทำซ้ำอย่างน้อยทุกปี รวมถึงเมื่อเปลี่ยนยี่ห้อ รุ่น รูปแบบ หรือขนาดที่ใช้

การทำ Fit Test จึงช่วยตอบคำถามที่ User Seal Check ตอบไม่ได้ว่า

“หน้ากากรุ่นและขนาดนี้เหมาะกับใบหน้าของพนักงานคนนี้จริงหรือไม่?”

สำหรับสถานประกอบการ ควรจัดระบบเลือก Respirator, Fit Test, การฝึกอบรม การตรวจสภาพ และการเปลี่ยน Filter/Cartridge ให้เหมาะกับการประเมินอันตรายของงานและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง

สรุป วิธีตรวจหน้ากากกันฝุ่นไม่ให้รั่ว

การตรวจสอบ หน้ากากกันฝุ่น ไม่ควรดูเพียงว่าหน้ากากสะอาดหรือแผ่นกรองยังใหม่ เพราะประสิทธิภาพในการป้องกันยังขึ้นอยู่กับความแนบสนิทระหว่างหน้ากากกับใบหน้า

ก่อนเริ่มงานควร

ตรวจสภาพ → สวมให้ถูกต้อง → ปรับสันจมูกและสายรัด → ทำ User Seal Check → ตรวจจุดรั่ว → ขยับใบหน้า → ตรวจซ้ำ

หากทำ User Seal Check แล้วยังพบการรั่ว ไม่ควรฝืนใช้งาน ควรปรับใหม่หรือเปลี่ยนรุ่นและขนาดที่เหมาะกว่า

และจำไว้ว่าการทำ User Seal Check เป็นเพียงการตรวจการแนบสนิทในแต่ละครั้งที่สวม ไม่ใช่การทดสอบประสิทธิภาพของแผ่นกรอง และไม่สามารถใช้แทน Fit Test ได้

สำหรับงานที่มีฝุ่นในระดับที่เป็นอันตราย การเลือกหน้ากากให้เหมาะกับอันตรายและการสวมอย่างถูกวิธีจึงต้องทำควบคู่กันเสมอ

FAQ คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการตรวจหน้ากากกันฝุ่น

หน้ากากกันฝุ่นต้องตรวจการรั่วทุกครั้งที่ใส่หรือไม่?

หากเป็นหน้ากากชนิด Tight-fitting ควรทำ User Seal Check ทุกครั้งที่สวม เพื่อให้แน่ใจว่าหน้ากากอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสมและแนบกับใบหน้าในครั้งนั้น

User Seal Check กับ Fit Test เหมือนกันไหม?

ไม่เหมือนกัน User Seal Check เป็นการตรวจอย่างรวดเร็วทุกครั้งที่สวม ส่วน Fit Test เป็นกระบวนการทดสอบว่าหน้ากากรุ่นและขนาดนั้นสามารถ Fit กับใบหน้าของผู้สวมได้เหมาะสมเพียงใด User Seal Check ไม่สามารถใช้แทน Fit Test ได้

ถ้ารู้สึกว่ามีลมออกข้างจมูก แสดงว่าหน้ากากรั่วหรือไม่?

มีโอกาสที่แนว Seal บริเวณจมูกยังไม่เหมาะสม ควรออกจากบริเวณอันตรายตามขั้นตอนความปลอดภัยของหน้างาน แล้วตรวจตำแหน่งหน้ากาก ปรับ Nose Clip และทำ User Seal Check ใหม่ก่อนใช้งานต่อ

ใส่หน้ากากแน่นมากแปลว่าปลอดภัยกว่าหรือไม่?

ไม่จำเป็น หน้ากากที่แน่นเกินไปอาจกดใบหน้าบางตำแหน่งแต่ยังมีช่องรั่วอีกตำแหน่งได้ สิ่งสำคัญคือความพอดีและการ Seal รอบใบหน้า ไม่ใช่ความแน่นเพียงอย่างเดียว

มีหนวดสามารถใส่หน้ากากกันฝุ่นได้หรือไม่?

หากเป็นหน้ากาก Tight-fitting และหนวดหรือเคราอยู่ในบริเวณแนวซีล อาจรบกวนการแนบสนิทและทำให้เกิดการรั่วได้

ใช้มือปิดหน้ากากแล้วหายใจถือว่าเป็นการทดสอบการกรองหรือไม่?

ไม่ใช่ การตรวจลักษณะนี้ในรุ่นที่ผู้ผลิตรองรับอาจเป็นส่วนหนึ่งของ User Seal Check เพื่อดูการรั่วบริเวณขอบ แต่ไม่สามารถบอกประสิทธิภาพจริงของวัสดุกรองได้

หน้ากากกันฝุ่นสามารถใช้ป้องกันไอสารเคมีได้หรือไม่?

ไม่ควรสรุปเช่นนั้น หน้ากากกรองอนุภาคออกแบบมาสำหรับอันตรายประเภทอนุภาคตามข้อกำหนดของผลิตภัณฑ์ หากงานมีไอระเหย ก๊าซ หรือสารเคมี ต้องประเมินอันตรายและเลือก Respirator รวมถึง Filter หรือ Cartridge ที่ถูกประเภท

ถ้าทำ User Seal Check ไม่ผ่านควรทำอย่างไร?

ควรถอดและสวมใหม่ ปรับสายรัดและตำแหน่งหน้ากาก แล้วตรวจอีกครั้ง หากยังไม่สามารถ Seal ได้ อาจต้องเปลี่ยนขนาดหรือรุ่นของหน้ากากให้เหมาะกับใบหน้า

#หน้ากากกันฝุ่น #หน้ากากกรองฝุ่น #วิธีใส่หน้ากากกันฝุ่น #หน้ากากกันฝุ่นรั่ว #UserSealCheck #FitTest #อุปกรณ์เซฟตี้ #PPE #Respirator #ความปลอดภัยในการทำงาน #ป้องกันฝุ่น #งานขัด #งานเจียร #งานก่อสร้าง #ความปลอดภัยในโรงงาน

• ปรึกษาฟรีทาง  Line : @516hquje
• สนใจสินค้าหน้ากากเซฟตี้  >>  ดูรายละเอียด  <<
• สนใจสินค้าหน้ากากกันฝุ่น  >>  ดูรายละเอียด  <<
• Facebook : Master Safety ตัวแทนนำเข้า Safety Jogger รายใหญ่ที่สุดในไทย
• บทความก่อนหน้าเกี่ยวกับ : หน้ากากเซฟตี้