งานพื้นที่อับอากาศ ใช้หน้ากากกันสารเคมีแบบไหน

งานสารเคมีในพื้นที่อับอากาศ ต้องใช้หน้ากากกันสารเคมีแบบไหนและต้องระวังอะไร

งานล้างถัง ผสมสารเคมี ซ่อมบำรุงท่อ บ่อพัก หรือภาชนะปิด เป็นงานที่ต้องระวังมากกว่างานสารเคมีทั่วไป เพราะพื้นที่อับอากาศอาจมีทั้งไอระเหยสะสม ออกซิเจนไม่เพียงพอ และก๊าซไวไฟเกิดขึ้นพร้อมกัน

สิ่งสำคัญคือ อย่าเริ่มต้นด้วยคำถามว่า “ควรใช้ตลับกรองสีอะไร” แต่ต้องเริ่มจากการตรวจวัดบรรยากาศ ระบุชนิดสารเคมีและประเมินความเข้มข้นก่อนเสมอ เพราะหน้ากากกรองไอสารเคมีทั่วไปไม่สามารถสร้างออกซิเจนให้ผู้สวมใส่ได้

ทำไมหน้ากากกันสารเคมีทั่วไปอาจไม่เพียงพอ?

หน้ากากชนิดตลับกรองหรือ Air-Purifying Respirator ทำหน้าที่ดึงอากาศในพื้นที่ผ่านวัสดุดูดซับสารเคมี ผู้สวมใส่จึงยังหายใจเอาออกซิเจนจากบรรยากาศรอบตัว

หากพื้นที่มีออกซิเจนต่ำ ตลับกรองใหม่หรือมีประสิทธิภาพสูงเพียงใดก็ช่วยไม่ได้ นอกจากนี้ ตลับกรองแต่ละรุ่นสามารถกรองได้เฉพาะสารที่ผู้ผลิตระบุ ไม่ใช่ตลับหนึ่งรุ่นจะป้องกันสารเคมีได้ทุกชนิด

NIOSH ระบุชัดว่าเครื่องกรองอากาศชนิด APR ไม่สามารถป้องกันผู้ใช้ในบรรยากาศที่ขาดออกซิเจนและห้ามใช้ในสภาวะ IDLH NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards

เกณฑ์บรรยากาศอันตรายที่ต้องตรวจสอบ

ตามหลักเกณฑ์ด้านความปลอดภัยเกี่ยวกับที่อับอากาศของไทย บรรยากาศอาจถือว่าเป็นอันตรายเมื่อพบสภาวะใดสภาวะหนึ่งต่อไปนี้

• ออกซิเจนต่ำกว่า 19.5% หรือสูงกว่า 23.5% โดยปริมาตร

• ก๊าซ ไอ หรือละอองที่ติดไฟหรือระเบิดได้เกิน 10% ของค่า LEL

• ฝุ่นติดไฟมีความเข้มข้นถึงระดับที่สามารถเกิดการระเบิดได้

• ความเข้มข้นของสารเคมีสูงเกินค่ามาตรฐานที่กฎหมายกำหนด

• มีสภาวะอื่นที่อาจเป็นอันตรายต่อร่างกายหรือชีวิต

การมีออกซิเจนอยู่ในช่วงปกติจึงยังไม่ได้หมายความว่าพื้นที่นั้นปลอดภัย เพราะอาจมีก๊าซพิษหรือไอระเหยไวไฟสะสมอยู่ได้ กองความปลอดภัยแรงงาน

ตารางเลือกหน้ากากตามสภาพพื้นที่

เครื่องช่วยหายใจแต่ละแบบต่างกันอย่างไร?

1. หน้ากากครึ่งหน้าแบบตลับกรอง

เหมาะกับงานที่รู้ชนิดสาร ความเข้มข้นไม่สูงเกินขีดจำกัดของอุปกรณ์ มีออกซิเจนเพียงพอ และไม่ใช่สภาวะ IDLH

ข้อจำกัดคือไม่ป้องกันดวงตาและต้องอาศัยการแนบสนิทกับใบหน้า หากมีหนวดเคราหรือสวมหน้ากากไม่พอดี ไอสารเคมีสามารถรั่วผ่านขอบหน้ากากได้

2. หน้ากากเต็มหน้าแบบตลับกรอง

ช่วยป้องกันระบบหายใจ ดวงตา และใบหน้าจากสารระคายเคืองได้มากกว่าหน้ากากครึ่งหน้า แต่ยังเป็นระบบกรองอากาศจากบริเวณรอบตัว จึงไม่สามารถใช้แทน SCBA ในพื้นที่ขาดออกซิเจนหรือมีความเข้มข้นของสารระดับ IDLH

3. PAPR หรือหน้ากากกรองอากาศแบบใช้พัดลม

PAPR ช่วยลดแรงในการหายใจและส่งอากาศผ่านตลับกรองเข้าสู่หน้ากากหรือฮู้ด แต่ไม่ได้สร้างหรือจ่ายออกซิเจนจากแหล่งภายนอก จึงห้ามใช้ในพื้นที่ขาดออกซิเจนหรือบรรยากาศที่ไม่ทราบความเข้มข้น

4. Supplied-Air Respirator หรือ Airline Respirator

ระบบนี้ส่งอากาศสะอาดจากแหล่งภายนอกผ่านสายมายังผู้สวมใส่ เหมาะกับงานต่อเนื่องที่ต้องใช้เวลานาน แต่ต้องควบคุมคุณภาพอากาศ สภาพสายส่งอากาศ ตำแหน่งแหล่งอากาศและเส้นทางการเคลื่อนที่

หากใช้ในสภาวะ IDLH ต้องเป็นระบบแบบเต็มหน้าแรงดันบวกและมีถังอากาศสำรองที่เพียงพอสำหรับการหลบหนี ไม่ควรใช้ระบบสายส่งอากาศเพียงอย่างเดียว

5. SCBA

SCBA เป็นเครื่องช่วยหายใจที่ผู้ปฏิบัติงานนำถังอากาศติดตัวเข้าไปด้วย ไม่ต้องใช้อากาศจากพื้นที่โดยรอบ จึงเหมาะกับงานฉุกเฉิน งานกู้ภัย หรือการเข้าพื้นที่ที่มีออกซิเจนต่ำและมีสารเคมีระดับ IDLH

OSHA กำหนดแนวทางสำหรับ IDLH ให้ใช้ SCBA แบบเต็มหน้าแรงดันบวก หรือ SAR แบบเต็มหน้าแรงดันบวกพร้อมถังอากาศสำรอง OSHA Respiratory Protection Standard

หากใช้ตลับกรองสารเคมี ต้องเลือกอย่างไร?

การเลือกตลับกรองต้องอ้างอิงชื่อสารจาก SDS โดยเฉพาะข้อมูลในหัวข้อการควบคุมการสัมผัสและอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล แล้วตรวจสอบกับเอกสารรับรองของผู้ผลิตหน้ากาก

ตัวอย่างการพิจารณา ได้แก่

คำว่า “Multi-Gas” ไม่ได้แปลว่าป้องกันสารเคมีทุกชนิด ต้องตรวจรายชื่อสารที่ได้รับการรับรองบนฉลากหรือเอกสารของผู้ผลิตทุกครั้ง

ตลับกรองควรเปลี่ยนเมื่อไร?

ไม่ควรรอจนได้กลิ่นหรือรู้สึกแสบจมูกจึงเปลี่ยน เพราะสารบางชนิดมีกลิ่นเตือนไม่ชัด ผู้ใช้บางคนรับกลิ่นไม่ได้ และการได้กลิ่นอาจหมายถึงสารเริ่มทะลุผ่านตลับกรองแล้ว

สถานประกอบการควรจัดทำ Cartridge Change Schedule โดยพิจารณาจาก

• ชนิดและความเข้มข้นของสาร

• อุณหภูมิและความชื้น

• อัตราการหายใจและความหนักของงาน

• ระยะเวลาที่ใช้งานต่อวัน

• อายุการเก็บรักษาหลังเปิดบรรจุภัณฑ์

• ข้อมูลอายุใช้งานจากผู้ผลิต

• ตัวบ่งชี้หมดอายุการใช้งานหรือ ESLI หากมี

มาตรฐาน OSHA กำหนดให้การเปลี่ยนตลับกรองอ้างอิงข้อมูลที่ตรวจสอบได้ และต้องเปลี่ยนก่อนตลับหมดประสิทธิภาพ OSHA: Maximum Use Concentration and Change Schedule

ขั้นตอนก่อนเข้าทำงานกับสารเคมีในพื้นที่อับอากาศ

1. ระบุสารเคมีและอันตรายทั้งหมด

ตรวจสอบ SDS กระบวนการทำงาน สารตกค้าง ผลิตภัณฑ์จากการสลายตัว และสารที่อาจเกิดจากการผสมกัน ไม่ควรประเมินเฉพาะสารที่กำลังนำเข้าไปใช้

2. แยกแหล่งพลังงานและสารเคมี

ปิดวาล์ว ทำ Blind หรือ Disconnect ท่อ และดำเนินการ Lockout/Tagout กับเครื่องจักร ปั๊ม ใบกวนและแหล่งพลังงานที่เกี่ยวข้อง

3. ระบายอากาศอย่างเหมาะสม

ใช้ระบบระบายอากาศเพื่อดึงอากาศปนเปื้อนออกและนำอากาศสะอาดเข้าไป โดยต้องระวังไม่ให้ช่องดูดหรือช่องจ่ายอากาศสร้างประกายไฟหรือกระจายสารเคมีไปยังพื้นที่อื่น

ห้ามใช้ออกซิเจนบริสุทธิ์เป่าเพื่อระบายอากาศ เพราะทำให้บรรยากาศมีออกซิเจนสูงและเพิ่มความรุนแรงของการติดไฟ

4. ตรวจวัดบรรยากาศจากภายนอก

อย่างน้อยควรตรวจออกซิเจน ค่า LEL และก๊าซพิษที่เกี่ยวข้องกับงาน โดยเก็บตัวอย่างในตำแหน่งบน กลางและล่าง เนื่องจากก๊าซแต่ละชนิดอาจสะสมต่างระดับกัน

เครื่องตรวจต้องผ่านการสอบเทียบและตรวจสอบการตอบสนองก่อนใช้งาน รวมถึงต้องเลือกเซนเซอร์ที่ตรวจสารเป้าหมายได้จริง

5. ตรวจวัดอย่างต่อเนื่องระหว่างทำงาน

สภาพอากาศในถังหรือบ่อสามารถเปลี่ยนได้เมื่อเริ่มขัด ล้าง เชื่อม พ่นสี หรือรบกวนตะกอน กฎหมายไทยกำหนดให้ตรวจวัดและประเมินสภาพอากาศทั้งก่อนเข้าและระหว่างการทำงาน หากพบบรรยากาศอันตรายต้องนำผู้ปฏิบัติงานออกทันที กรณีศึกษาและข้อแนะนำจากกองความปลอดภัยแรงงาน

6. จัดทำใบอนุญาตทำงาน

Confined Space Work Permit ควรระบุสถานที่ งานที่ทำ รายชื่อผู้เกี่ยวข้อง ผลตรวจวัด อันตราย วิธีควบคุม PPE แผนฉุกเฉินและช่วงเวลาที่อนุญาตให้ทำงานอย่างชัดเจน

7. เตรียมผู้ช่วยเหลือและแผนกู้ภัย

ต้องมีผู้ช่วยเหลือเฝ้าที่ทางเข้าออก ติดต่อกับผู้ปฏิบัติงานได้ตลอดเวลา พร้อมอุปกรณ์กู้ภัยที่เหมาะกับพื้นที่ เช่น Tripod, Winch, Full Body Harness และระบบช่วยหายใจสำหรับทีมกู้ภัย

ผู้พบเหตุไม่ควรรีบเข้าไปช่วยโดยไม่มีอุปกรณ์ เพราะอาจหมดสติและกลายเป็นผู้ประสบเหตุเพิ่ม

8. ตรวจสุขภาพและทดสอบความกระชับ

ผู้ใช้หน้ากากชนิดแนบสนิทควรได้รับการประเมินสุขภาพและทำ Fit Test กับยี่ห้อ รุ่นและขนาดที่จะใช้จริง พร้อมทำ User Seal Check ทุกครั้งก่อนเข้าพื้นที่

หนวด เครา ผม แว่นตา หรืออุปกรณ์อื่นต้องไม่ผ่านบริเวณขอบซีลของหน้ากาก

ตัวอย่างสถานการณ์ที่มักเลือกหน้ากากผิด

ตัวอย่างเช่น งานล้างถังที่เคยเก็บตัวทำละลาย ผู้ปฏิบัติงานเลือกหน้ากากครึ่งหน้าพร้อมตลับ Organic Vapor เพราะคิดว่าเป็นตลับตรงกับสาร

แต่หากยังไม่ทราบความเข้มข้น ออกซิเจน หรือสารตกค้างภายในถัง การใช้ตลับดังกล่าวยังไม่ปลอดภัย ต้องถือว่าบรรยากาศอาจเป็น IDLH และห้ามเข้าจนกว่าจะตรวจวัด ประเมิน ระบายอากาศและกำหนดระบบช่วยหายใจที่เหมาะสมแล้ว

สัญญาณที่ต้องหยุดงานและออกจากพื้นที่ทันที

• เครื่องตรวจวัดส่งสัญญาณเตือน

• หายใจลำบาก เวียนศีรษะ คลื่นไส้ หรือสับสน

• ได้กลิ่นสารเคมี รู้สึกแสบตา หรือแสบจมูก

• หน้ากากรั่ว สายอากาศเสียหาย หรืออากาศจ่ายไม่สม่ำเสมอ

• ระบบระบายอากาศหยุดทำงาน

• มีสารหก รั่ว หรือกระบวนการทำงานเปลี่ยนไป

• ขาดการติดต่อกับผู้ช่วยเหลือด้านนอก

ไม่ควรถอดหน้ากากหรือพยายามแก้ไขอุปกรณ์ขณะยังอยู่ในพื้นที่อันตราย ให้หยุดงาน ออกจากพื้นที่และประเมินใหม่ก่อนกลับเข้าไป

สรุป

งานสารเคมีในพื้นที่อับอากาศไม่มีหน้ากากรุ่นเดียวที่ใช้ได้กับทุกสถานการณ์ หากออกซิเจนต่ำ ไม่ทราบความเข้มข้นของสาร หรือมีสภาวะ IDLH ต้องใช้ระบบจ่ายอากาศ เช่น SCBA หรือ SAR พร้อมถังอากาศสำรอง ไม่ใช่หน้ากากตลับกรอง

แม้ผลตรวจวัดจะอยู่ในเกณฑ์ที่สามารถใช้ตลับกรองได้ ก็ยังต้องเลือกตลับให้ตรงกับสาร คำนวณระดับการป้องกัน กำหนดเวลาเปลี่ยนตลับ ทำ Fit Test และควบคุมงานผ่านระบบใบอนุญาต ผู้เฝ้าระวังและแผนกู้ภัยครบถ้วน

หน้ากากเป็นเพียงส่วนหนึ่งของมาตรการความปลอดภัย ไม่สามารถใช้ทดแทนการแยกแหล่งอันตราย การระบายอากาศ การตรวจวัดและการวางแผนช่วยเหลือได้

FAQ: คำถามที่พบบ่อย

1. งานในถังสารเคมีใช้หน้ากากตลับกรอง Organic Vapor ได้ไหม?

ใช้ได้เฉพาะเมื่อรู้ชนิดและความเข้มข้นของสาร มีออกซิเจนเพียงพอ ไม่เป็น IDLH และความเข้มข้นไม่เกินขีดจำกัดของหน้ากากกับตลับกรอง หากยังไม่มีผลตรวจวัด ไม่ควรเข้าไปโดยใช้ตลับกรองเพียงอย่างเดียว

2. ออกซิเจน 20.9% แปลว่าพื้นที่ปลอดภัยแล้วหรือไม่?

ยังสรุปไม่ได้ ต้องตรวจค่า LEL ก๊าซพิษและไอสารเคมีที่เกี่ยวข้องด้วย พื้นที่อาจมีออกซิเจนปกติแต่มีสารพิษเกินมาตรฐานได้

3. PAPR ใช้ในพื้นที่อับอากาศได้ไหม?

ใช้ได้เฉพาะบรรยากาศที่มีออกซิเจนเพียงพอ รู้ชนิดและความเข้มข้นของสาร และไม่เป็น IDLH เพราะ PAPR กรองอากาศรอบตัวแต่ไม่ได้จ่ายออกซิเจนจากภายนอก

4. หน้ากากเต็มหน้าปลอดภัยกว่า SCBA หรือไม่?

ไม่สามารถเปรียบเทียบจากพื้นที่ปกป้องใบหน้าเพียงอย่างเดียว หน้ากากเต็มหน้าแบบตลับกรองยังใช้อากาศจากพื้นที่ ส่วน SCBA มีแหล่งอากาศอิสระ จึงเหมาะกับสภาพขาดออกซิเจนหรือ IDLH มากกว่า

5. ตลับกรองสารเคมีใช้จนได้กลิ่นแล้วค่อยเปลี่ยนได้ไหม?

ไม่ควร ต้องมีตารางเปลี่ยนตลับตามข้อมูลของสาร สภาพแวดล้อมและคำแนะนำผู้ผลิต การได้กลิ่นไม่ใช่ตัวบอกอายุใช้งานที่เชื่อถือได้

6. ใส่หน้ากากกันฝุ่น N95 เข้าไปทำงานกับไอสารเคมีได้หรือไม่?

ไม่ได้ หน้ากาก N95 ออกแบบมาสำหรับอนุภาคบางประเภท ไม่สามารถป้องกันก๊าซหรือไอสารเคมี และไม่สามารถใช้ในพื้นที่ขาดออกซิเจนได้

7. ผู้มีหนวดเคราใช้หน้ากากครึ่งหน้าหรือเต็มหน้าได้ไหม?

หนวดเคราที่ผ่านแนวซีลอาจทำให้หน้ากากรั่วและไม่ผ่าน Fit Test ควรโกนบริเวณแนวซีลหรือเลือกอุปกรณ์ประเภทอื่นที่ผ่านการประเมินว่าเหมาะสม

8. ใครควรเป็นผู้เลือกหน้ากากสำหรับงานพื้นที่อับอากาศ?

ควรเป็นผู้รับผิดชอบด้านความปลอดภัยหรือผู้มีความรู้ด้านสุขศาสตร์อุตสาหกรรม โดยพิจารณาจาก SDS ผลตรวจวัด ค่า OEL ค่า IDLH ระดับการป้องกันของหน้ากากและข้อกำหนดของผู้ผลิต ไม่ควรเลือกจากชื่อสินค้าเพียงอย่างเดียว

#หน้ากากกันสารเคมี #หน้ากากสารเคมี #พื้นที่อับอากาศ #งานสารเคมี #SCBA #AirlineRespirator #PAPR #ตลับกรองสารเคมี #ความปลอดภัยในการทำงาน #อุปกรณ์เซฟตี้ #PPE #ConfinedSpace

• ปรึกษาฟรีทาง  Line : @516hquje
• สนใจสินค้าหน้ากากเซฟตี้  >>  ดูรายละเอียด  <<
• Facebook : Master Safety ตัวแทนนำเข้า Safety Jogger รายใหญ่ที่สุดในไทย
• บทความก่อนหน้าเกี่ยวกับ : หน้ากากเซฟตี้