ตรวจวัดสิ่งแวดล้อม คืออะไร? โรงงานต้องตรวจอะไรบ้าง

ตรวจวัดสิ่งแวดล้อม คืออะไร? โรงงานต้องตรวจอะไรบ้าง

การทำงานในโรงงานไม่ได้มีเพียงความเสี่ยงจากเครื่องจักรหรืออุบัติเหตุเท่านั้น แต่ยังมีปัจจัยแวดล้อมที่อาจส่งผลต่อสุขภาพของพนักงาน ชุมชน และสิ่งแวดล้อมรอบโรงงาน เช่น เสียงดัง ความร้อน ฝุ่น สารเคมี น้ำเสีย หรือมลพิษที่ระบายออกจากปล่อง

การ ตรวจวัดสิ่งแวดล้อม จึงเป็นขั้นตอนสำคัญที่ช่วยให้โรงงานทราบว่า สภาพแวดล้อมในปัจจุบันอยู่ในระดับปลอดภัยหรือไม่ มีจุดใดต้องแก้ไข และผลการดำเนินงานเป็นไปตามกฎหมายหรือเงื่อนไขของโรงงานหรือไม่

ตรวจวัดสิ่งแวดล้อม คืออะไร?

การตรวจวัดสิ่งแวดล้อม หรือ Environmental Monitoring คือ กระบวนการตรวจสอบ เก็บตัวอย่าง วัดค่า และวิเคราะห์ปัจจัยทางกายภาพ เคมี หรือชีวภาพ เพื่อเปรียบเทียบกับค่ามาตรฐานที่กำหนด

ตัวอย่างง่าย ๆ เช่น

• วัดระดับเสียงบริเวณที่พนักงานทำงานกับเครื่องจักร
• วัดความร้อนในพื้นที่เตาหลอม
• ตรวจความเข้มแสงบริเวณสายการผลิต
• เก็บตัวอย่างฝุ่นหรือไอระเหยสารเคมีในพื้นที่ทำงาน
• เก็บตัวอย่างน้ำทิ้งก่อนระบายออกจากโรงงาน
• ตรวจฝุ่นและก๊าซที่ออกจากปล่อง
• วัดเสียงรบกวนบริเวณแนวรั้วโรงงาน

ผลการตรวจวัดไม่ได้มีไว้เพียงจัดทำรายงานเท่านั้น แต่ควรถูกนำไปใช้วางมาตรการป้องกัน เช่น ปรับระบบระบายอากาศ ติดตั้งเครื่องดูดฝุ่น เพิ่มฉนวนกันเสียง ปรับแสงสว่าง หรือปรับปรุงระบบบำบัดน้ำเสีย

การตรวจวัดภายในโรงงานกับภายนอกโรงงานต่างกันอย่างไร?

จุดที่มักสับสนคือ “การตรวจวัดเสียง” เพราะเสียงภายในพื้นที่ทำงานจะประเมินผลกระทบต่อการได้ยินของพนักงาน ส่วนเสียงบริเวณแนวรั้วจะประเมินผลกระทบต่อชุมชนและพื้นที่ข้างเคียง ซึ่งใช้วิธีและเกณฑ์พิจารณาต่างกัน

โรงงานต้องตรวจวัดสิ่งแวดล้อมอะไรบ้าง?

1. การตรวจวัดความร้อน

โรงงานที่มีเตาหลอม หม้อไอน้ำ เตาอบ งานกลางแจ้ง หรือเครื่องจักรที่ปล่อยความร้อนสูง ควรประเมินความร้อนตามลักษณะงานและภาระงานของพนักงาน

ค่าที่มักใช้ในการประเมินคือ WBGT (Wet Bulb Globe Temperature) ซึ่งสะท้อนผลรวมของอุณหภูมิ ความชื้น การแผ่รังสีความร้อน และการเคลื่อนที่ของอากาศ

หากได้รับความร้อนสูงเกินไป พนักงานอาจเกิดอาการอ่อนเพลีย เป็นลม ตะคริวจากความร้อน หรือภาวะลมแดดได้

2. การตรวจวัดแสงสว่าง

แสงสว่างที่เหมาะสมช่วยให้พนักงานมองเห็นชิ้นงานได้ชัด ลดความเมื่อยล้าของสายตา และลดความเสี่ยงจากความผิดพลาดหรืออุบัติเหตุ

จุดที่ควรตรวจ ได้แก่

• พื้นที่ผลิตและประกอบชิ้นงาน
• จุดตรวจสอบคุณภาพ
• ห้องควบคุมเครื่องจักร
• คลังสินค้าและทางเดิน
• โต๊ะทำงานและสำนักงาน
• ทางออกฉุกเฉิน

การวัดแสงใช้หน่วย ลักซ์ (Lux) โดยค่าที่เหมาะสมจะแตกต่างกันตามความละเอียดของงาน

3. การตรวจวัดระดับเสียง

เครื่องปั๊มโลหะ เครื่องตัด เครื่องเจียร เครื่องอัดลม และสายการผลิตบางประเภทอาจสร้างเสียงดังต่อเนื่อง หากพนักงานสัมผัสเสียงเกินมาตรฐานเป็นเวลานาน อาจทำให้สูญเสียการได้ยินอย่างถาวร

การตรวจอาจแบ่งเป็น

• การวัดระดับเสียงเฉพาะจุด
• การวัดเสียงเฉลี่ยตลอดเวลาทำงาน
• การติดเครื่องวัดเสียงสะสมรายบุคคล
• การวัดเสียงสูงสุดหรือเสียงกระแทก

โรงงานที่พบระดับเสียงตั้งแต่ 85 dB(A) ขึ้นไปในลักษณะที่เข้าข่ายตามกฎหมาย ควรประเมินมาตรการอนุรักษ์การได้ยินและการควบคุมเสียงเพิ่มเติม โดยต้องพิจารณาร่วมกับระยะเวลาที่พนักงานสัมผัสเสียง

4. การตรวจวัดฝุ่นและสารเคมีในพื้นที่ทำงาน

หากกระบวนการผลิตมีการบด ตัด เชื่อม พ่นสี ผสมสารเคมี หรือใช้ตัวทำละลาย ควรตรวจสอบชนิดของสารที่พนักงานมีโอกาสได้รับ

ตัวอย่างสารที่มักตรวจ ได้แก่

• ฝุ่นรวมและฝุ่นที่เข้าสู่ระบบทางเดินหายใจ
• ฝุ่นซิลิกา
• ฟูมโลหะจากงานเชื่อม
• ไอระเหยของตัวทำละลาย
• สารอินทรีย์ระเหยง่ายหรือ VOCs
• ก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์
• แอมโมเนีย คลอรีน และก๊าซเฉพาะในกระบวนการ
• ตะกั่วและโลหะหนัก

การเลือกสารที่จะตรวจควรเริ่มจากบัญชีสารเคมี เอกสาร SDS ขั้นตอนการผลิต และลักษณะการสัมผัสจริงของพนักงาน ไม่ควรเลือกตรวจจากรายการทั่วไปเพียงอย่างเดียว

5. การตรวจวัดคุณภาพอากาศจากปล่องโรงงาน

โรงงานที่มีหม้อไอน้ำ เตาเผา เตาหลอม ระบบอบแห้ง หรือกระบวนการที่ระบายอากาศเสียออกทางปล่อง อาจต้องตรวจมลพิษทางอากาศตามประเภทแหล่งกำเนิดและเชื้อเพลิงที่ใช้

ตัวอย่างพารามิเตอร์ ได้แก่

• ฝุ่นละอองรวม หรือ TSP
• ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ หรือ SO₂
• ออกไซด์ของไนโตรเจน หรือ NOₓ
• ก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ หรือ CO
• ออกซิเจน หรือ O₂
• โลหะหนักและสารมลพิษเฉพาะกระบวนการ

โรงงานบางประเภทและบางขนาดอาจต้องติดตั้งระบบตรวจวัดมลพิษจากปล่องอย่างต่อเนื่อง หรือ CEMS แต่ไม่ได้กำหนดให้ทุกโรงงานต้องติดตั้งเหมือนกัน

6. การตรวจวัดคุณภาพน้ำทิ้ง

โรงงานที่มีน้ำเสียจากกระบวนการผลิต การล้างวัตถุดิบ การล้างเครื่องจักร หรือกิจกรรมสนับสนุน ต้องตรวจสอบคุณภาพน้ำก่อนระบายออก

ค่าที่มักตรวจ ได้แก่

รายการที่ต้องตรวจจริงขึ้นอยู่กับประเภทโรงงาน กระบวนการผลิต และมาตรฐานน้ำทิ้งที่ใช้บังคับกับโรงงานนั้น

7. เสียงรบกวนและกลิ่นบริเวณรอบโรงงาน

โรงงานที่อยู่ใกล้ชุมชนควรให้ความสำคัญกับเสียงและกลิ่น โดยเฉพาะกิจการที่เดินเครื่องตลอด 24 ชั่วโมง มีพัดลมขนาดใหญ่ ระบบขนถ่ายสินค้า เตาเผา หรือวัตถุดิบที่มีกลิ่น

การตรวจอาจครอบคลุม

• ระดับเสียงบริเวณแนวรั้ว
• ระดับเสียงรบกวน
• ระดับเสียงสูงสุด
• กลิ่นที่ปล่องระบาย
• กลิ่นบริเวณแนวรั้วโรงงาน

ปัจจุบันกรมโรงงานอุตสาหกรรมมีข้อกำหนดเกี่ยวกับมาตรฐานกลิ่นจากโรงงาน พ.ศ. 2568 จึงควรตรวจสอบว่าประเภทกิจการอยู่ในขอบเขตที่ต้องปฏิบัติตามหรือไม่

8. การตรวจคุณภาพดินและน้ำใต้ดิน

ไม่ใช่ทุกโรงงานที่ต้องตรวจดินและน้ำใต้ดิน แต่โรงงานบางประเภทที่มีการใช้หรือเก็บสารเคมีอันตราย อาจอยู่ภายใต้ข้อกำหนดเรื่องการปนเปื้อนภายในบริเวณโรงงาน

การตรวจส่วนนี้ช่วยค้นหาการรั่วซึมสะสมจาก

• ถังเก็บสารเคมี
• พื้นที่ขนถ่ายวัตถุดิบ
• ท่อส่งสารเคมีใต้ดิน
• พื้นที่เก็บของเสีย
• ระบบบำบัดน้ำเสีย
• เหตุสารเคมีหกรั่วไหลในอดีต

สรุปรายการตรวจวัดสิ่งแวดล้อมสำหรับโรงงาน

โรงงานต้องตรวจวัดสิ่งแวดล้อมบ่อยแค่ไหน?

ความถี่ในการตรวจไม่ได้เหมือนกันทุกหัวข้อ โดยทั่วไปควรพิจารณาดังนี้

• ความร้อน แสงสว่าง และเสียงในการทำงาน: อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และจัดทำรายงานตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด
• สารเคมีอันตรายในบรรยากาศการทำงาน: อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง หากมีการใช้หรือครอบครองสารเคมีอันตรายที่เกี่ยวข้อง
• น้ำทิ้งและอากาศจากปล่อง: ตรวจตามประเภทโรงงาน มาตรฐานเฉพาะ ใบอนุญาต หรือเงื่อนไขการรายงาน
• เสียง กลิ่น ดิน และน้ำใต้ดิน: ตรวจตามข้อกำหนดที่ใช้บังคับ เงื่อนไข EIA หรือเมื่อมีข้อร้องเรียนและความเสี่ยง
• กรณีเปลี่ยนเครื่องจักรหรือกระบวนการผลิต: ควรประเมินใหม่ เพราะระดับมลพิษและการสัมผัสอาจเปลี่ยนจากผลตรวจเดิม

ตามกฎหมายด้านความปลอดภัยในการทำงาน การตรวจความร้อน แสงสว่าง และเสียงมีข้อกำหนดเรื่องการส่งรายงานภายใน 30 วันนับจากวันที่ตรวจเสร็จ ส่วนรายงานการตรวจสารเคมีอันตรายต้องส่งภายใน 15 วันนับจากวันที่ทราบผลการตรวจวัด ทั้งนี้ควรตรวจสอบข้อกำหนดล่าสุดและเงื่อนไขเฉพาะของแต่ละสถานประกอบกิจการ

ขั้นตอนวางแผนตรวจวัดสิ่งแวดล้อมให้ครบและไม่ตรวจเกินความจำเป็น

1. สำรวจกระบวนการผลิต

ตรวจสอบว่าแต่ละพื้นที่มีเครื่องจักร วัตถุดิบ สารเคมี ความร้อน ฝุ่น เสียง หรือน้ำเสียจากกิจกรรมใดบ้าง

2. ตรวจสอบกฎหมายและเงื่อนไขโรงงาน

พิจารณาประเภทโรงงาน ใบอนุญาต รายงาน EIA ข้อกำหนดนิคมอุตสาหกรรม และกฎหมายด้านความปลอดภัยในการทำงาน

3. กำหนดจุดตรวจให้เป็นตัวแทนสภาพจริง

ควรตรวจในช่วงที่มีการผลิตตามปกติ ใช้วัตถุดิบจริง และเครื่องจักรทำงานในสภาวะที่สะท้อนการสัมผัสของพนักงานหรือการระบายมลพิษจริง

4. ใช้เครื่องมือและวิธีตรวจที่เหมาะสม

เครื่องมือต้องได้รับการสอบเทียบ และการเก็บตัวอย่างควรเป็นไปตามวิธีมาตรฐาน รวมถึงเลือกห้องปฏิบัติการหรือผู้ตรวจวัดที่มีคุณสมบัติตามกฎหมาย

5. วิเคราะห์ผลและจัดทำแผนแก้ไข

หากพบค่าเกินมาตรฐาน ไม่ควรจบเพียงการออกเอกสาร แต่ต้องค้นหาสาเหตุ ปรับปรุงระบบควบคุม และตรวจซ้ำเพื่อยืนยันประสิทธิภาพของมาตรการ

เลือกบริษัทตรวจวัดสิ่งแวดล้อมอย่างไร?

ก่อนตัดสินใจใช้บริการ ควรตรวจสอบว่า

• ผู้ตรวจวัดมีคุณสมบัติหรือการขึ้นทะเบียนที่เกี่ยวข้อง
• เครื่องมือมีหลักฐานการสอบเทียบ
• ห้องปฏิบัติการได้รับการรับรองในรายการที่ตรวจ
• วิธีเก็บตัวอย่างตรงตามมาตรฐาน
• รายงานระบุจุดตรวจ วิธีตรวจ ผลการวิเคราะห์ และเกณฑ์อ้างอิงชัดเจน
• สามารถให้คำแนะนำเมื่อผลตรวจไม่ผ่านมาตรฐาน
• เข้าใจระบบรายงานของหน่วยงานราชการ

ราคาถูกเพียงอย่างเดียวอาจไม่ตอบโจทย์ หากรายงานนำไปใช้อ้างอิงตามกฎหมายไม่ได้หรือตรวจไม่ครอบคลุมความเสี่ยงจริง

สรุป

การ ตรวจวัดสิ่งแวดล้อม ช่วยให้โรงงานมองเห็นความเสี่ยงที่อาจสังเกตไม่ได้ด้วยตาเปล่า ทั้งความร้อน เสียง แสง ฝุ่น สารเคมี น้ำทิ้ง และมลพิษที่ระบายออกจากโรงงาน

อย่างไรก็ตาม โรงงานแต่ละแห่งไม่จำเป็นต้องตรวจเหมือนกันทั้งหมด การวางแผนที่ถูกต้องต้องเริ่มจากประเภทกิจการ กระบวนการผลิต สารเคมี จุดกำเนิดมลพิษ และกฎหมายที่ใช้บังคับ เมื่อกำหนดรายการตรวจได้ตรงจุด โรงงานจะควบคุมความเสี่ยงได้ดีขึ้น ลดข้อร้องเรียน และสร้างสภาพแวดล้อมการทำงานที่ปลอดภัยในระยะยาว

FAQ คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการตรวจวัดสิ่งแวดล้อม

ตรวจวัดสิ่งแวดล้อม คืออะไร?

คือการตรวจ เก็บตัวอย่าง และวิเคราะห์ปัจจัยที่อาจกระทบต่อพนักงาน ชุมชน และสิ่งแวดล้อม เช่น ความร้อน แสง เสียง ฝุ่น สารเคมี อากาศจากปล่อง และน้ำทิ้ง

โรงงานทุกแห่งต้องตรวจวัดสิ่งแวดล้อมเหมือนกันหรือไม่?

ไม่เหมือนกัน รายการตรวจขึ้นอยู่กับประเภทโรงงาน กระบวนการผลิต เครื่องจักร สารเคมี ใบอนุญาต เงื่อนไข EIA และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ตรวจวัดความร้อน แสงสว่าง และเสียงบ่อยแค่ไหน?

โดยทั่วไปต้องตรวจและวิเคราะห์ในสภาพการทำงานจริงอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง รวมถึงควรประเมินใหม่เมื่อมีการเปลี่ยนเครื่องจักร พื้นที่ หรือกระบวนการที่มีผลต่อสภาพแวดล้อมในการทำงาน

โรงงานที่ไม่มีปล่องต้องตรวจอากาศหรือไม่?

แม้ไม่มีปล่อง โรงงานอาจยังต้องตรวจอากาศในพื้นที่ทำงาน หากมีกระบวนการที่ทำให้เกิดฝุ่น ฟูม ควัน ก๊าซ หรือไอระเหยสารเคมี

การตรวจเสียงในโรงงานกับเสียงรบกวนต่างกันอย่างไร?

เสียงในโรงงานใช้ประเมินการสัมผัสของพนักงาน ส่วนเสียงรบกวนมักตรวจบริเวณแนวรั้วหรือพื้นที่รับผลกระทบ เพื่อประเมินผลต่อชุมชนรอบโรงงาน

หากผลตรวจวัดเกินมาตรฐานต้องทำอย่างไร?

ควรหาสาเหตุและควบคุมที่ต้นทางก่อน เช่น ปิดครอบเครื่องจักร เพิ่มระบบดูดอากาศ ปรับระบบบำบัด หรือจำกัดเวลาสัมผัส จากนั้นตรวจซ้ำเพื่อยืนยันว่าค่าลดลงอยู่ในระดับปลอดภัย

ตรวจวัดสิ่งแวดล้อมใช้เวลานานไหม?

ขึ้นอยู่กับจำนวนจุดและรายการวิเคราะห์ การตรวจภาคสนามบางรายการเสร็จได้ภายในวันเดียว แต่ตัวอย่างสารเคมี น้ำทิ้ง หรือมลพิษจากปล่องอาจต้องรอผลจากห้องปฏิบัติการ

รายงานตรวจวัดสิ่งแวดล้อมใช้ทำอะไรได้บ้าง?

ใช้ประกอบการปฏิบัติตามกฎหมาย การตรวจประเมินระบบ ISO การต่ออายุหรือปฏิบัติตามเงื่อนไขใบอนุญาต การวางแผนควบคุมความเสี่ยง และการชี้แจงต่อหน่วยงานหรือชุมชน

#ตรวจวัดสิ่งแวดล้อม #ตรวจวัดสภาพแวดล้อมในการทำงาน #ตรวจวัดโรงงาน #ตรวจวัดความร้อน #ตรวจวัดแสงสว่าง #ตรวจวัดเสียง #ตรวจวัดสารเคมี #ตรวจวัดคุณภาพอากาศ #ตรวจวัดน้ำทิ้ง #ความปลอดภัยในโรงงาน #อาชีวอนามัย #สิ่งแวดล้อมโรงงาน

• ปรึกษาฟรีทาง  Line : @516hquje
• สนใจบริการตรวจวัดสิ่งแวดล้อม  >>  ดูรายละเอียด  <<