ความปลอดภัยของพนักงาน เริ่มจากการเลือกรองเท้าเซฟตี้ให้ถูกงาน

ความปลอดภัยของพนักงาน เริ่มจากการเลือก “รองเท้าเซฟตี้” ให้ถูกงาน

การเลือกรองเท้าเซฟตี้ควรเริ่มจากการประเมินความเสี่ยงในพื้นที่ทำงาน เช่น วัตถุตกหล่น ของแหลมแทงทะลุ พื้นลื่น น้ำมัน ความร้อน สารเคมี หรือความเสี่ยงด้านไฟฟ้า จากนั้นจึงเลือกคุณสมบัติของรองเท้าให้ตรงกับอันตรายจริง ไม่ควรพิจารณาเพียงความแข็งแรงหรือราคาเท่านั้น

รองเท้าที่เหมาะสมต้องมีมาตรฐานรองรับ ขนาดพอดีเท้า น้ำหนักเหมาะกับระยะเวลาการทำงาน และมีพื้นรองเท้าที่สอดคล้องกับสภาพพื้นที่ เพราะรองเท้าเซฟตี้หนึ่งรุ่นอาจเหมาะกับงานคลังสินค้า แต่ไม่เหมาะกับงานเชื่อม งานไฟฟ้า หรืองานที่ต้องสัมผัสสารเคมี

รองเท้าเซฟตี้ไม่ใช่แค่รองเท้าหัวแข็ง

เมื่อพูดถึงรองเท้าเซฟตี้ หลายคนมักนึกถึงรองเท้าหัวเหล็กที่ช่วยป้องกันวัตถุตกใส่เท้า แต่ในพื้นที่ทำงานจริง อันตรายไม่ได้มีเพียงเรื่องของตกหล่นเท่านั้น

พนักงานอาจต้องเผชิญกับพื้นเปียก คราบน้ำมัน ตะปูหรือเศษโลหะ ความร้อน ไฟฟ้าสถิต รวมถึงการเดินและยืนต่อเนื่องหลายชั่วโมง รองเท้าที่เลือกผิดประเภทจึงอาจป้องกันอันตรายบางอย่างได้ แต่กลับไม่ตอบโจทย์ความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจริง

แนวทางของ OSHA ระบุว่าควรใช้อุปกรณ์ป้องกันเท้าเมื่อพนักงานมีความเสี่ยงจากวัตถุตกหรือกลิ้ง ของแหลมแทงทะลุพื้นรองเท้า และอันตรายทางไฟฟ้าที่ยังคงเหลืออยู่หลังจากใช้มาตรการควบคุมอื่นแล้ว OSHA – Foot Protection

ดังนั้น จุดเริ่มต้นที่ถูกต้องจึงไม่ใช่คำถามว่า “รองเท้ารุ่นไหนแข็งแรงที่สุด” แต่ควรถามว่า “พนักงานกำลังเจอความเสี่ยงอะไรอยู่”

ทำไมการเลือกรองเท้าเซฟตี้ให้ถูกงานจึงสำคัญ?

1. ช่วยลดความรุนแรงของอุบัติเหตุ

หัวรองเท้านิรภัยช่วยลดความเสี่ยงจากแรงกระแทกและแรงกดทับ ส่วนแผ่นป้องกันการแทงทะลุช่วยป้องกันตะปู เศษเหล็ก หรือวัสดุแหลมคมจากพื้น

อย่างไรก็ตาม รองเท้าจะป้องกันได้ตามคุณสมบัติที่ผ่านการทดสอบเท่านั้น การมีหัวนิรภัยไม่ได้หมายความว่าจะสามารถป้องกันการลื่น ความร้อน สารเคมี หรืออันตรายทางไฟฟ้าได้โดยอัตโนมัติ

2. ลดความเสี่ยงจากการลื่นและหกล้ม

พื้นที่โรงงาน คลังสินค้า ห้องเย็น และพื้นที่ผลิตอาหารอาจมีน้ำ น้ำมัน หรือสิ่งปนเปื้อนบนพื้น การเลือกพื้นรองเท้าที่มีคุณสมบัติกันลื่นเหมาะกับพื้นผิวจึงสำคัญมาก

นอกจากรองเท้าแล้ว องค์กรยังควรรักษาพื้นและทางเดินให้สะอาด เพราะรองเท้ากันลื่นเป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบความปลอดภัย ไม่สามารถทดแทนการจัดการพื้นที่ได้ทั้งหมด OSHA – Slips, Trips and Falls

3. ช่วยให้พนักงานทำงานได้คล่องตัวขึ้น

รองเท้าที่หนักเกินไป คับหน้าเท้า หรือซัพพอร์ตไม่เหมาะสม อาจทำให้เกิดความเมื่อยล้า โดยเฉพาะพนักงานคลังสินค้า โลจิสติกส์ ช่างซ่อมบำรุง และพนักงานที่ต้องเดินตลอดวัน

รองเท้าเซฟตี้ที่เหมาะสมจึงต้องสร้างสมดุลระหว่าง “การป้องกัน” และ “ความสบายในการใช้งานจริง”

4. ส่งเสริมวัฒนธรรมความปลอดภัยในองค์กร

เมื่อบริษัทจัดหาอุปกรณ์ PPE ให้เหมาะกับหน้าที่ของพนักงานแต่ละกลุ่ม พนักงานจะมองเห็นว่าความปลอดภัยเป็นส่วนหนึ่งของการทำงาน ไม่ใช่เพียงข้อบังคับที่ต้องทำตาม

ตารางเลือกรองเท้าเซฟตี้ตามลักษณะงาน

หากพื้นที่ทำงานมีความเสี่ยงหลายประเภท ควรเลือกรองเท้าที่ครอบคลุมทุกความเสี่ยงสำคัญ ไม่ใช่พิจารณาเพียงอันตรายที่เกิดขึ้นบ่อยที่สุด

วิธีเลือกรองเท้าเซฟตี้ให้เหมาะกับพนักงาน

ขั้นที่ 1 ประเมินความเสี่ยงในแต่ละตำแหน่งงาน

สำรวจพื้นที่และลักษณะงานจริง โดยพิจารณาคำถามต่อไปนี้

• มีสิ่งของหนักหรือเครื่องมือตกหล่นหรือไม่
• มีตะปู เศษเหล็ก หรือของแหลมบนพื้นหรือไม่
• พื้นเปียก มีน้ำมัน หรือมีสารเคมีหรือไม่
• พนักงานต้องทำงานใกล้ความร้อนหรือประกายไฟหรือไม่
• มีความเสี่ยงจากไฟฟ้าหรือไฟฟ้าสถิตหรือไม่
• ต้องเดิน ยืน ขึ้นบันได หรือยกของวันละกี่ชั่วโมง

ไม่ควรกำหนดรองเท้ารุ่นเดียวให้พนักงานทุกแผนก หากลักษณะความเสี่ยงแตกต่างกันอย่างชัดเจน

ขั้นที่ 2 เลือกหัวรองเท้าให้เหมาะสม

หัวรองเท้านิรภัยมีหลายวัสดุ โดยแต่ละแบบมีจุดเด่นแตกต่างกัน

วัสดุของหัวรองเท้าไม่ควรถูกใช้ตัดสินระดับความปลอดภัยเพียงอย่างเดียว ควรดูผลการทดสอบและมาตรฐานของรองเท้ารุ่นนั้นควบคู่กัน

ขั้นที่ 3 ตรวจสอบพื้นรองเท้า

พื้นรองเท้าเป็นส่วนที่สัมผัสกับอันตรายโดยตรง จึงควรพิจารณาให้เหมาะกับสภาพพื้นที่ เช่น

• พื้นกันลื่นสำหรับพื้นเปียกหรือมีคราบน้ำมัน
• พื้นทนน้ำมันสำหรับโรงงานและงานซ่อมบำรุง
• แผ่นกันทะลุสำหรับพื้นที่มีตะปูหรือเศษโลหะ
• พื้นทนความร้อนสำหรับงานเชื่อมและงานโลหะ
• ดอกยางลึกสำหรับงานกลางแจ้งหรือพื้นขรุขระ
• พื้นดูดซับแรงกระแทกสำหรับงานที่ต้องเดินมาก

ขั้นที่ 4 แยกความเสี่ยง “ไฟฟ้า” ออกจาก “ไฟฟ้าสถิต”

ประเด็นนี้เป็นจุดที่เลือกผิดกันบ่อย รองเท้าสำหรับควบคุมไฟฟ้าสถิต เช่น ESD มีหน้าที่ช่วยระบายประจุเพื่อลดความเสียหายต่ออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ แต่ไม่ได้มีความหมายเหมือนรองเท้าฉนวนป้องกันไฟฟ้าช็อต

หากเป็นงานไฟฟ้า ควรให้เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยหรือผู้เชี่ยวชาญประเมินระบบโดยรวม และตรวจสอบเอกสารรับรองของรองเท้ารุ่นนั้นโดยตรง

ขั้นที่ 5 ทดลองสวมในสภาพใกล้เคียงการใช้งานจริง

ควรทดลองรองเท้าพร้อมถุงเท้าที่ใช้ทำงาน และสังเกตว่า

• ปลายเท้ามีพื้นที่ขยับพอเหมาะ
• ส้นเท้าไม่หลุดขณะเดิน
• หน้าเท้าไม่ถูกบีบ
• ไม่มีจุดกดทับผิดปกติ
• เดินแล้วรองเท้าไม่หนักหรือแข็งเกินไป

หากองค์กรสั่งซื้อจำนวนมาก อาจเริ่มจากตัวอย่างหลายไซซ์และให้พนักงานแต่ละลักษณะเท้าทดลองก่อน

มาตรฐานรองเท้าเซฟตี้ที่ควรรู้

มาตรฐานสากลที่พบได้บ่อยคือ ISO 20345:2021 ซึ่งกำหนดข้อกำหนดพื้นฐานและข้อกำหนดเพิ่มเติมสำหรับรองเท้านิรภัย เช่น ความเสี่ยงเชิงกล การกันลื่น ความเสี่ยงจากความร้อน และพฤติกรรมด้านการยศาสตร์ ISO 20345:2021

สำหรับประเทศไทย มีมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม มอก. 523-2564 สำหรับรองเท้าหนังนิรภัย สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม

ก่อนเลือกซื้อควรตรวจสอบข้อมูลต่อไปนี้จากฉลากหรือเอกสารของสินค้า

• ชื่อและเลขที่มาตรฐาน
• ระดับหรือสัญลักษณ์คุณสมบัติที่ผ่านการทดสอบ
• รุ่นสินค้าและไซซ์ที่ตรงกับเอกสาร
• ขอบเขตการป้องกันและข้อจำกัด
• วิธีดูแลรักษาและอายุการใช้งาน

คำว่า “รองเท้าหัวเหล็ก” หรือ “รองเท้ากันลื่น” บนข้อความโฆษณาเพียงอย่างเดียว ยังไม่เพียงพอสำหรับยืนยันว่ารองเท้าเหมาะกับความเสี่ยงในสถานประกอบการ

ข้อผิดพลาดที่องค์กรควรหลีกเลี่ยง

เลือกรุ่นเดียวให้พนักงานทุกแผนก

พนักงานคลังสินค้า ช่างไฟ ช่างเชื่อม และพนักงานฝ่ายผลิตมีความเสี่ยงต่างกัน การใช้รองเท้ารุ่นเดียวกันทั้งหมดอาจสะดวกต่อการจัดซื้อ แต่ไม่ตอบโจทย์ด้านความปลอดภัย

เลือกจากราคาต่ำที่สุด

รองเท้าราคาถูกอาจลดต้นทุนตอนซื้อ แต่หากสวมไม่สบาย เสื่อมเร็ว หรือไม่เหมาะกับพื้นที่ทำงาน องค์กรอาจต้องเปลี่ยนบ่อยขึ้นและมีต้นทุนแฝงจากการทำงานลดลง

ดูเฉพาะหัวรองเท้า

หัวนิรภัยเป็นเพียงหนึ่งส่วนของรองเท้า ต้องตรวจสอบพื้น แผ่นกันทะลุ วัสดุส่วนบน การยึดเกาะ และคุณสมบัติเฉพาะด้านอื่นร่วมด้วย

เลือกไซซ์เผื่อมากเกินไป

รองเท้าที่หลวมอาจทำให้เท้าเลื่อน เสียดสี และควบคุมการก้าวเดินได้ไม่ดี ส่วนรองเท้าที่คับเกินไปจะสร้างจุดกดทับและทำให้ไม่อยากสวมต่อเนื่อง

ไม่มีแผนตรวจสภาพและเปลี่ยนรองเท้า

แม้รองเท้ายังไม่ขาด แต่หัวรองเท้า พื้น ดอกยาง หรือตัวรองรับแรงกระแทกอาจเสื่อมสภาพแล้ว จึงควรตรวจเป็นระยะและเปลี่ยนทันทีหลังเกิดแรงกระแทกรุนแรงหรือพบความเสียหายที่ส่งผลต่อการป้องกัน

Checklist ก่อนสั่งซื้อรองเท้าเซฟตี้ให้องค์กร

• ประเมินความเสี่ยงแยกตามตำแหน่งงานแล้ว
• ระบุมาตรฐานและคุณสมบัติที่ต้องการชัดเจน
• ตรวจสอบว่าต้องใช้หัวนิรภัยหรือแผ่นกันทะลุหรือไม่
• เลือกพื้นรองเท้าให้เหมาะกับน้ำ น้ำมัน ความร้อน และพื้นผิว
• แยกข้อกำหนด ESD ออกจากการป้องกันไฟฟ้าช็อต
• เตรียมไซซ์ให้ครอบคลุมรูปเท้าของพนักงาน
• ทดลองสวมก่อนสั่งซื้อจำนวนมาก
• กำหนดวิธีตรวจสภาพ ทำความสะอาด และเปลี่ยนรองเท้า
• อบรมพนักงานให้เข้าใจข้อจำกัดของรองเท้าแต่ละประเภท

บทสรุป

ความปลอดภัยของพนักงานไม่ได้เริ่มจากการซื้อรองเท้าที่ดูแข็งแรงที่สุด แต่เริ่มจากการเข้าใจความเสี่ยงในงานแต่ละประเภท แล้วเลือก รองเท้าเซฟตี้ ที่มีคุณสมบัติและมาตรฐานตรงกับอันตรายนั้น

รองเท้าที่เหมาะสมควรช่วยป้องกันเท้า ยึดเกาะพื้นได้ดี สวมพอดี และไม่สร้างภาระเกินจำเป็นตลอดวัน การเลือกอย่างเป็นระบบจึงช่วยทั้งลดความเสี่ยง เพิ่มความคล่องตัว และทำให้พนักงานยอมสวมอุปกรณ์ PPE อย่างต่อเนื่อง

หากองค์กรยังไม่แน่ใจว่าควรเลือกรองเท้าเซฟตี้แบบใด ควรเตรียมข้อมูลลักษณะงาน สภาพพื้น ความเสี่ยง และระยะเวลาที่ต้องสวม เพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญช่วยแนะนำรุ่นที่เหมาะสมก่อนสั่งซื้อ

FAQ: คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับรองเท้าเซฟตี้

1. รองเท้าเซฟตี้ควรเลือกจากอะไรเป็นอันดับแรก?

ควรเริ่มจากความเสี่ยงของงาน เช่น ของตกหล่น ของแหลม พื้นลื่น น้ำมัน ความร้อน สารเคมี หรือไฟฟ้า แล้วจึงเลือกคุณสมบัติและมาตรฐานของรองเท้าให้ตรงกับความเสี่ยงนั้น

2. รองเท้าหัวเหล็กเหมาะกับงานทุกประเภทหรือไม่?

ไม่เหมาะกับทุกงาน แม้หัวเหล็กจะช่วยป้องกันแรงกระแทกและแรงกดทับได้ แต่บางพื้นที่อาจต้องการรองเท้าน้ำหนักเบา ไม่มีโลหะ กันไฟฟ้าสถิต หรือมีพื้นทนความร้อนเพิ่มเติม

3. หัวคอมโพสิตปลอดภัยน้อยกว่าหัวเหล็กหรือไม่?

ไม่สามารถตัดสินจากวัสดุเพียงอย่างเดียว หากรองเท้าผ่านมาตรฐานและระดับการทดสอบเดียวกัน หัวคอมโพสิตก็ให้การป้องกันตามข้อกำหนดของมาตรฐานได้ ควรตรวจสอบเอกสารรับรองของแต่ละรุ่น

4. รองเท้า ESD ป้องกันไฟฟ้าช็อตได้หรือไม่?

ไม่ควรเข้าใจว่าเหมือนกัน รองเท้า ESD ออกแบบมาเพื่อควบคุมการถ่ายเทประจุไฟฟ้าสถิต ส่วนรองเท้าสำหรับอันตรายจากไฟฟ้าต้องมีคุณสมบัติและการรับรองเฉพาะด้าน

5. งานคลังสินค้าควรใช้รองเท้าแบบไหน?

ควรพิจารณาหัวนิรภัย พื้นกันลื่น การรองรับแรงกระแทก และน้ำหนักที่ไม่มากเกินไป เพราะพนักงานคลังสินค้ามักเดิน ยืน และเคลื่อนย้ายสินค้าต่อเนื่องหลายชั่วโมง

6. รองเท้าเซฟตี้ควรเปลี่ยนเมื่อไร?

ควรเปลี่ยนเมื่อพื้นสึกจนยึดเกาะลดลง ตัวรองเท้าแยก แผ่นกันทะลุเสียหาย หัวรองเท้าได้รับแรงกระแทกรุนแรง หรือรองเท้าเสียรูปจนส่งผลต่อความกระชับและความปลอดภัย

7. รองเท้าหุ้มข้อดีกว่ารองเท้าข้อสั้นหรือไม่?

ขึ้นอยู่กับงาน รองเท้าหุ้มข้อช่วยปกป้องบริเวณข้อเท้าและเหมาะกับพื้นที่ขรุขระ ส่วนรองเท้าข้อสั้นมักคล่องตัวและระบายอากาศได้สะดวกกว่า จึงควรเลือกตามความเสี่ยงและลักษณะการเคลื่อนไหว

8. บริษัทควรให้พนักงานทดลองรองเท้าก่อนสั่งซื้อหรือไม่?

ควรทดลอง โดยเฉพาะการสั่งซื้อจำนวนมาก เพราะรูปเท้า ความกว้างหน้าเท้า และความรู้สึกขณะเดินของแต่ละคนไม่เหมือนกัน การทดลองช่วยลดปัญหาไซซ์ไม่พอดีและเพิ่มโอกาสที่พนักงานจะสวมรองเท้าอย่างต่อเนื่อง